મકરસંક્રાંતિ: રાશિઓ પર અસર, વૈજ્ઞાનિક કારણો અને આધ્યાત્મિક મહત્વ(મકરસંકસંબંધી: (Mamkar Sankranti : Impact on controls, exchange and the importance of this chaptik)

 

મકરસંક્રાંતિ: રાશિઓ પર અસર, વૈજ્ઞાનિક કારણો અને આધ્યાત્મિક મહત્વ:

 

           

     મકરસંક્રાંતિ એ માત્ર તહેવાર નથી, તે એક એવું સંક્રમણ છે જ્યાં પ્રકૃતિ, ખગોળવિજ્ઞાન અને માનવ જીવનનું આધ્યાત્મિક જોડાણ ઊંડું હોય છે. આ તહેવાર દર વર્ષે 14 જાન્યુઆરીએ ઉજવાય છે, જ્યારે સૂર્ય મકર રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે.

વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિએ મકરસંક્રાંતિનું મહત્વ:

1 સૂર્યના ઉત્તરાયણનો આરંભ: 

   મકરસંક્રાંતિ એ દિવસ હોય છે જ્યારે સૂર્ય દક્ષિણાયણમાંથી ઉત્તરાયણમાં જાય છે — એટલે કે હવે દિવસો લાંબા થવા લાગે છે, અને પ્રકાશ વધે છે.

2. એક્ટિવ એનર્જીનો સમય: 

   ઉત્તરાયણ દરમિયાન પ્રકૃતિ વધુ સક્રિય થાય છે, વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે અનુકૂળ વાતાવરણ બને છે. કૃષિ માટે પણ આ સમય શરુઆતનો કહેવાય છે.

3. વિટામિન D અને સ્વાસ્થ્ય: 

   મકરસંક્રાંતિથી શરૂ થતા દિવસોમાં સૂર્યપ્રકાશ વધુ પ્રાપ્ત થતો હોવાથી શરીરને વિટામિન D મળવા લાગે છે, જે હાડકાં અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

રાશિઓ પર મકરસંક્રાંતિનો પ્રભાવ:

 

મકર રાશિએ શનિ ગ્રહ દ્વારા શાસિત છે. જ્યારે સૂર્ય મકરમાં પ્રવેશ કરે છે ત્યારે દરેક રાશિ પર ઊંડો પ્રભાવ પડે છે:

1. મકર, વૃષભ અને કન્યા રાશિ – વ્યવસાય, નોકરીમાં વૃદ્ધિ, નવા અવસર. 

2. મિથુન અને તુલા રાશિ– સંબંધોમાં સુધારો, નવા જોડાણ.

3. વૃશ્ચિક અને કર્ક રાશિ – આંતરિક સ્થિરતા, આત્મમંથન. 

4. ધન, મીન અને મેષ રાશિ – નાણાકીય નિર્ણયો માટે સાવચેત રહેવું. 

5. સિંહ અને કુંભ રાશિ – આરોગ્ય અને વિવેકથી કાર્ય કરવું.

આ સમયગાળો સૂર્યની શક્તિથી નમ્રતાથી નહિ પણ વિચારપૂર્વક નિર્ણય લેવાનો હોય છે.

તેનું એક આધ્યાત્મિક મહત્વ પણ સમજવા જેવું છે:

1. સૂર્યાર્ઘ્ય અને gratefulness: 

   મકરસંક્રાંતિએ સવારે સૂર્યદેવને જળ અર્પણ કરવાનો મહત્વપૂર્ણ રિવાજ છે, જે આત્મશક્તિને ઉર્જાવાન બનાવે છે. આ ક્રિયા “સૂર્યને કૃતજ્ઞતા” વ્યક્ત કરે છે.

2. દાન અને સેવાભાવ: 

   આ દિવસે તિલ, ગુડ, કંપળો, કપડાં વગેરેનું દાન પાપ નિવારક માનવામાં આવે છે. શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે:

   "સંક્રાંતિ દિવસ દાનમ્ તુ અસંખ્ય ગુણફલદાયકમ્"

3. શરીર અને મનનું શુદ્ધિકરણ: 

   આ સમય મન અને શરીર બંને માટે નવી શરૂઆતનો સંકેત છે. યોગ, ધ્યાન અને સ્નાનથી આત્મિક શુદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.

જો સાંસ્કૃતિક દૃષ્ટિએ જોઈએ તો – ઉત્સવ અને એકતા:

- પતંગ ઉડાડવો એટલે આકાશ તરફ ધ્યાન આપવું — જ્યાંથી પ્રકાશ આવે છે. 

- પતંગ ઉડાડવી એ આનંદ અને કૌશલ્ય બંનેનું મિશ્રણ છે, અને તે શરીરને સૂર્યસ્નાનથી લાભ આપે છે.

મકરસંક્રાંતિ આજના સંદર્ભમાં જીવનની નવી શરૂઆત માટે, નકારાત્મકતાની વિદાય અને ઉત્તમતા તરફ પ્રયાણ,  સૂર્ય ઊર્જાની સાથે આત્મશક્તિ પણ વધે છે.

મકરસંક્રાંતિ માત્ર ધાર્મિક તહેવાર નહીં પરંતુ: - વૈજ્ઞાનિક રીતે પ્રકૃતિ સાથે જોડાવાનો દિવસ છે, 

- રાશિફળ મુજબ જીવનની દિશા બદલાવાનો સમય, 

- અને આધ્યાત્મિક રીતે આંતરિક શુદ્ધિ અને નવો આરંભ છે.

આ દિવસ “અંધકારમાંથી પ્રકાશ તરફ” ની યાત્રાનું પ્રતીક છે — જ્યાં આપણું ભવિષ્ય વધુ સ્પષ્ટ અને ઊર્જાવાન બને છે.
 

                                                                                જૈમિન જોષી.

 

"Smartphone Detox: આધુનિક જીવનમાં શાંતિ તરફનું એક પગલું"("Smartphone Detox: One Step to Sophisticated Peace")

 

"Smartphone Detox: આધુનિક જીવનમાં શાંતિ તરફનું એક પગલું"

 

 

                 

વધુ પડતો લગાવ કાયમ નુકશાન દાયક હોય છે પછી તે ભૌતિક જીવનમાં હોય કે સંબંધોમાં.આપણા જીવનનું અભિન્ન અંગ બની ગયેલ મોબાઈ આપણા માટે કેટલો લાભ દાયક છે તે વિષે ક્યારે વિચાર્યું છે ? આજે આપણને માતા-પિતા કે પતિ-પત્ની વગર ચાલશે પરંતુ મોબાઈલ વગર નહિ .આટલું વળગણ કેમ?

લગભગ 56.9% લોકો માને છે કે તેઓ ફોન માટે એડિક્ટ છે.   76% લોકો એ જણાવે છે કે જો ફોન તેમના પાસે ન હોય તો તેમને ઍન્ઝાયટી થાય છે, અને 44% લોકો 24 કલાક ફોન વગર ન રહી શકે.મોટાભાગના લોકો ફોન પર અતિ એડિક્ટ બની રહ્યા છે, જે એલાર્મિંગ છે.

એક સર્વે મુજબ વિદ્યાર્થીઓમાં સરેરાશ રોજ 5 કલાક 30 મિનિટ ફોન ઉપયોગ થાય છે — અને કુટુંબના જીવનનો સમીપ ભાગ બની ગયો છે. 4% વિદ્યાર્થીઓ લગભગ 9+ કલાક રોજ ફોન પર વિતાવે છે. જેના લીધે તેઓ 25 થી વધારે વર્ષ જીવનમાં ફોન સાથે લગાયેલા મહેસૂસ કરે છે.એક અભ્યાસમાં અમેરિકાની યુનિવર્સિટી વિદ્યાર્થીઓએ જણાવ્યુ હતું કે કેટલીક વ્યક્તિઓ રોજ પોતાના ફોનને 190 વખત ઉઠાવે છે, અને screen time વર્ષો સુધી જીવનનો મોટો હિસ્સો બની શકે છે.

ડિપ્રેશન (ઉદાસીનતા) અને એન્ઝાયટી (ચિંતાવ્યવસ્થા) સાથે જોડાયેલ છે.

                આજના ડિજિટલ યુગમાં સ્માર્ટફોન આપણા જીવનનો અવિભાજ્ય ભાગ બની ગયો છે. પણ શું તમને ખ્યાલ છે કે દરરોજ આપણે કેટલો સમય ફક્ત મોબાઇલ સ્ક્રીન સામે વિતાવીએ છીએ? આ ટેકનોલોજી ભલે આપણું જીવન સરળ બનાવે છે, પણ વધુ ઉપયોગથી આપણા શરીર, મન અને સંબંધો પર નકારાત્મક અસર થઈ શકે છે.અહીંથી જ શરૂ થાય છે “*Smartphone Detox*” ની જરૂરિયાત.

*Smartphone Detox એટલે શું?*

સ્માર્ટફોન ડિટોક્સ એ એવું આયોજન છે, જેમાં તમે થોડા સમય માટે અથવા નિયત સમયગાળા માટે તમારા ફોનના ઉપયોગમાં ઘટાડો કરો છો. તે વ્યક્તિગત શાંતિ, ફોકસ, માનસિક આરોગ્ય અને સંબંધોને સુધારવા માટે કરવામાં આવે છે.

1. માનસિક આરોગ્ય માટે: સતત નોટિફિકેશન અને સોશિયલ મીડિયા સ્ક્રોલિંગ દિમાગને થકાવે છે. તે તણાવ, ઉતાવળ અને ડિપ્રેશન તરફ દોરી શકે છે.

2. ઉત્પાદકતા માટે: ફોનના વ્યસનથી કામના સમય પર અસર થાય છે. ડિટોક્સથી મન એકાગ્ર થાય છે.

3. સંબંધોમાં નિકટતા: ડિજિટલ વાર્તાલાપ સામે વ્યક્તિગત સંવાદ વધારે મહત્વનો છે.

4. નિદ્રા પર અસર: રાત્રે ફોન વાપરવાથી Melatonin નામક હોર્મોનની અસર થવા લાગતી છે, જે ઊંઘમાં ખલેલ કરે છે.

ડિટોક્સ શરૂ કેવી રીતે કરશો?

નિયમિત સમય નક્કી કરો: દિનચર્યામાં “No Phone Time” નક્કી કરો. જેમ કે સૂતા પહેલા 1 કલાક અને જાગ્યા પછી 1 કલાક ફોનનો ઉપયોગ ના કરો.

નોટિફિકેશન બંધ કરો: ફક્ત અગત્યના apps (જેમ કે Call/SMS) સિવાય બીજા appsની નોટિફિકેશન બંધ કરો.

Screen Time Track કરો: તમારા ફોનમાં Screen Time checker app નો ઉપયોગ કરો.

ફોન વગરના હોબીઝ વિકસાવો: વાંચન, ચાલવું, સંગીત, આત્મ-ચિંતન જેવી પ્રવૃત્તિઓને જગ્યા આપો.

Tech-Free Zones બનાવો: ખાવાનું ટેબલ, શયનકક્ષમાં ફોન નહિ લેવા જેવા નિયમો ઘરમાં રાખો.

આપણને તેમ થાય કે આ બધું કરવાથી શું પ્રાપ્ત થશે? તો

- વધારે ઊંઘ અને આરામ

- સંતુલિત ભાવનાઓ

- સંબંધોમાં સુધારો

- પોતાનો સમય વધુ સારી રીતે જીવી શકાય

 

સ્માર્ટફોન ખરેખર ઉપયોગી છે, પણ તેનો સંતુલિત ઉપયોગ જ શાંતિ અને ખુશી તરફનું માર્ગ છે. હવે સમય છે કે આપણે ourselves ને ડિજિટલ શબદભ્રમમાંથી મુક્ત કરી, જીવનના સાહજિક અવાજો સાથે ફરી જોડાઈએ.

*"જિંદગી real છે, સ્ક્રીન નહીં!"*

જૈમિન જોષી.

"સ્વામી વિવેકાનંદ: યુવા ચેતના, શૈક્ષણિક દ્રષ્ટિ અને સર્વધર્મ સમભાવનો પ્રતિબિંબ"("Swami Vivekananda: A reflection of youthful consciousness, educational vision and interfaith harmony")

 

 "સ્વામી વિવેકાનંદ: યુવા ચેતના, શૈક્ષણિક દ્રષ્ટિ અને સર્વધર્મ સમભાવનો પ્રતિબિંબ"

 

   જ્યારે કોઈ દેશના યુવા ઊંઘતા હોય, ત્યારે એ દેશ કદી વિકસિત થઈ શકે નહીં. પરંતુ જયારે યુવા જાગે, ત્યારે ક્રાંતિ જન્મે છે. આવું જ એક યુગપ્રવર્તક વ્યક્તિત્વ 19મી સદીના ભારતે જોયું — સ્વામી વિવેકાનંદના રૂપમાં. તેઓ માત્ર સંન્યાસી નહોતાં, તેઓ એક જીવતા જાગતા વિચાર હતાં, એક ચેતના, એક આત્મબલથી ભરેલો ધ્વજધારી. તેમના વિચારો આજે પણ યુવાન દિલોમાં આગ સળગાવે છે, જેને 'સજાગતા', 'સ્વાભિમાન' અને 'સેવા'નું બીજ મળી રહે છે.

 

   સ્વામી વિવેકાનંદનું માનવું હતું કે શિક્ષણ એ વ્યક્તિના અંદર રહેલી દિવ્ય શક્તિઓને બહાર લાવવાની પ્રક્રિયા છે. તેમના શબદોમાં:

 

"શિક્ષણ એ નથી કે જેની બહારથી વ્યક્તિમાં ભરી દેવામાં આવે છે, શિક્ષણ એ છે જે અંદરથી બહાર લાવવામાં આવે છે."

 

   તેમણે મર્યાદિત પાઠ્યપુસ્તક શિક્ષણ નહીં, પણ માનવતાવાદી, મૂલ્યઆધારિત અને આત્મવિશ્વાસ ઉભો કરતું શિક્ષણ જરૂરી માન્યું. તેમણે એવી શિક્ષણ પદ્ધતિની કલ્પના કરી જે ગરીબ, શ્રમજીવી અને પાંસરીવર્ગના બાળકોને પણ સમાન તક આપે.

 

   સ્વામી વિવેકાનંદે ધર્મ અને આધ્યાત્મના ક્ષેત્રને માત્ર ભક્તિ સુધી મર્યાદિત રાખ્યાં નહીં. તેમણે સમાજમાં ઉત્પન્ન થતી અસમાનતા, અશिक्षા, ગરીબી અને પીડાના વિરોધમાં અવાજ ઉઠાવ્યો. તેમના મતે:"દુઃખી, ભૂખ્યા અને લાચાર માનવમાં ઈશ્વર છે – તેમાની સેવા એ જ સત્ય ભક્તિ છે."

   તેમણે રામકૃષ્ણ મિશનના માધ્યમથી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, હોસ્પિટલો અને અનુસૂચિત વર્ગ માટે સેવાનું વ્યાપક કાર્ય શરૂ કર્યું.

   સ્વામી વિવેકાનંદના વિચાર આજના યુવા માટે જીવનમાર્ગદર્શિકા સમાન છે. તેમણે યુવાવર્ગને નિર્વીર્ય જીવનની જગ્યાએ લક્ષ્યથી ભરેલું, દ્રઢ ચરિત્રવાળું જીવન જીવવા માટે પ્રેરણા આપી. તેમણે કહ્યું:

 

*"મજબૂત બનો! દયાળુ અને નિર્ભય બનો. વિશ્વમાં કોઈ શક્તિ તમારું વિરુદ્ધ જઈ શકે નહીં જો તમારું મન ભયમુક્ત અને આત્મવિશ્વાસથી ભરેલું છે."

   સ્વામી વિવેકાનંદનો વિસ્ફોટક ઉદય ત્યારે થયો જ્યારે 1893માં તેમણે શિકાગો ધર્મપરિષદમાં હાજરી આપી. માત્ર "માય બ્રધર્સ એન્ડ સિસ્ટર્સ ઑફ અમેરિકા..." શબ્દોથી સમગ્ર હોલ તાળીઓથી ગૂંજી ઉઠ્યો હતો. એ માત્ર ભાષણ ન હતું, એ એક સંસ્કૃતિના પુનર્જાગરણનો સંકેત હતો.

તેમના ચરિત્રમાં વિશ્વાસ, સાધના, જીવનના દરેક ક્ષણ માટે ઉપયોગી વિચાર અને 'આત્માની જ્ઞાની શાંતિ' હતી.

આજે જ્યારે વિશ્વ ભૌતિકતામાં ગૂમ થઈ રહ્યું છે, ત્યારે સ્વામી વિવેકાનંદના વિચારો એક પ્રકાશપથ બતાવે છે. તેમના વિચારો એ મહેકતું કંપસ છે, જે જીવનના દરેક ક્ષેત્રમાં દિશા આપે છે — શૈક્ષણિક, સામાજિક કે વ્યકિતગત વિકાસ માટે.

 

*"તું નબળો નહિ – તું અદમ્ય છે. ઊઠો! જાગો! અને ધ્યેય પ્રાપ્તિ સુધી મંડ્યા રહો!"* 

આ શબ્દો આજના યુવાનો માટે એક નવી આશા છે – જીવતાં રહો, લડી જાવ અને જીતો.

જૈમિન જોષી. 

ખોરાકમાં મીઠું શા માટે જરૂરી? (Why is salt necessary in food?)

 

રસોઈમાં વપરાતા મીઠાને તમે અવગણતા તો નથી?

        ખોરાકમાં સામાન્ય પ્રમાણ પરંતુ અત્યંત મહત્વતા ધરાવનાર પદાર્થ એટલે મીઠું. તેના વગર સ્વાદ જાણે રિસાય જાય. અન્ય મસાલાનો તોડ ચોક્કસ મળી જાય પણ એક વાર નખાઈ ગયેલા મીઠાના  પ્રમાણને ઓછો કરવો અગરો છે. તે પોતાના ગુણધર્મનું પાલન ચોક્કસ કરે છે. મીઠા વગરનું જીવન નહિ ચાલે પરંતુ ભોજનમાં વધુ મીઠું પણ નહિ ચાલે. મીઠું જીવન માટે જરૂરી છે, પણ તે મર્યાદિત માત્રામાં લેવું ખૂબ જરૂરી છે. મીઠાનો યોગ્ય ઉપયોગ શરીર માટે લાભદાયક છે, પણ વધારે માત્રામાં તે નુકસાનકારક બની શકે છે.

        રસોડામાં સામાન્ય રીતે જોવાતા મીઠાને વિજ્ઞાન કઈક અલગ રીતે જોવે છે. મીઠું સોડીયમ અને ક્લોરીન નામના બે તત્વોનું મિશ્રણ છે માટે મીઠાનું રસાયણિક નામ સોડીયમ ક્લોરાઈડ અને રસાયણિક સુત્ર  NaCI છે.સોડિયમ ક્લોરાઇડ  અને પોટેશિયમ, સજીવ શરીરમાં કોષોના સામાન્ય કાર્ય અને પ્રવાહીના યોગ્ય સમતોલન માટે જરૂરી છે. મીઠું સજીવ શરીરને નવાં પ્રવાહી લેવામાં અને મૂત્ર દ્વારા ખરાબ પ્રવાહીનો નિકાલ કરવામાં મદદ કરે છે. સાથે મીઠું બ્લડપ્રેશર જાળવવા,  ડિહાઇડ્રેશન રોકવા અને કિડનીને સ્વસ્થ રાખવા આવશ્યક છે. શરીરમાં મીઠાની માત્રા ખૂબ જ ઓછી હોય તો મગજ, હૃદય અને સ્નાયુના કોષો યોગ્ય કાર્ય કરી શકતા નથી. નસોને સંકેત પહોંચાડવામાં, પેશીઓના સંકોચન અને આરામમાં મદદ કરે છે. પાચનક્રિયામાં મદદરૂપ બને છે, ખાસ કરીને પાચક રસો માટે ઉપયોગી છે.

        શરીરમાં મીઠાની યોગ્ય માત્રા હોવી આવશ્યક છે. વધુ પડતું મીઠું આરોગ્ય સમસ્યાઓ લાવી શકે. વધુ પડતું મીઠું લેવાથી શરીરમાં સોજા આવી જાય છે તથા તેનાથી હાઇ બ્લડપ્રેશરનું કારણ પણ બને છે. હાઈ બ્લડપ્રેશરથી હૃદયરોગનો હુમલો (હાર્ટ ઍટેક) થવાની શક્યતા વધે છે. - થાઈરોઈડ ગ્રંથિ માટે આયોડિન જરૂરી છે. આયોડિનની ઉણપથી ગળફાડો (goiter) કે માનસિક વિકાસની સમસ્યાઓ થાય છે, ખાસ કરીને બાળકોમાં વધુ જોવા મળે છે.

         ભારતમાં "યુનિવર્સલ સોલ્ટ આયોડાઈઝેશન" કાર્યક્રમથી આયોડિનયુક્ત મીઠું સામાન્ય બનાવાયું છે. યુ.એસ.એ.માં હાઈ બ્લડપ્રેશર ધરાવતા આશરે ત્રીજા ભાગના લોકો મીઠા પ્રત્યે 'સંવેદનશીલ’ છે. એટલે જો તેઓ વધુ પડતું મીઠું ખાય તો તેમનું બ્લડપ્રેશર વધે છે.

 

આપણે કેટલી માત્રામાં મીઠું ખાવું જોઈએ?

        તમારે દરરોજ ૪ ગ્રામથી વધારે મીઠું (આશરે એક આખી ચમચી) અથવા ૨.૪ ગ્રામથી વધારે સોડિયમ ન લેવું જોઈએ પણ સામાન્ય રીતે પુખ્ત વયના લોકો રોજ ૧૦-૧૨ ગ્રામ મીઠું અથવા ૭-૮ ગ્રામ કે તેથી વધુ સોડિયમ લેતા હોય છે!!

આહારમાં મીઠું કેવી રીતે ઘટાડી શકાય?

જમતી વખતે આહારમાં મીઠું ન ઉમેરો. લોકો જેટલું સોડિયમ ખાય છે તેમાંથી ત્રીજાથી અડધા ભાગનું સોડિયમ જમતી તથા રાંધતી વખતે ઉમેરાય છે.

મીઠાને બદલે તમે બીજા મસાલા તથા સોડિયમરહિત વસ્તુઓ વાપરી શકો.

ખાતી તથા રાંધતી વખતે ખૂબ જ ઓછું અથવા નહિવત્ મીઠું લો. મીઠા સિવાય બીજા મસાલા વાપરો.

ખારી વસ્તુઓનો ત્યાગ કરો અને જો ખોરાકમાં મીઠાનું પ્રમાણ વધી જાય તો તેને દુર કરવા પરસેવો નીકળે તેવી કસરત કરો. પ્રશ્વેદમાં મીઠું શરીરની બહાર નીકળી જશે.

પેકેજીંગ વાળા નાસ્તા, હોટેલમાં સૂપ, સોસ, અથાણા વગેરેને લાંબો સમય સાચવવા મીઠાનો ઉપયોગ કરાય છે. મૃત વ્યક્તિના સબને લાંબા સમય સુધી સાચવી રાખવા માટે પણ ફીઝમાં મીઠાનો ઉપયોગ થાય છે.

મીઠું માત્ર અલગથી લેવાથી જ પ્રાપ્ત થતું નથી તે ખનીજ તત્વ છે એટલે કે જમીનમાંથી મળતો ક્ષાર જે પાણી સાથે ભળી વનસ્પતિઓ કે ફળોમાં પરિવહન કરતો હોય છે અને તે માધ્યમથી પણ આપણા શરીરમાં મીઠાનું પ્રમાણ જળવાઈ રહેતું હોય છે.

કેલા, સફરજન, ગાજર, અથાણું, લીલા શાકભાજી વગરેમાં મીઠાનું વત્તા ઓછા પ્રમાણમાં મીઠું હોય જ છે.

જીવન રસમય છે તેને સમરસ રાખવું જરૂરી છે.

                                                                                        જૈમિન જોષી.

 

સીપીઆર શું છે ? ( What is CPR?)

 

સીપીઆર શું છે ? What is CPR?

            વધતો જતો સ્ટ્રેસ અને અતિ વ્યસ્તતાના કારણે આપણે પોતાના શરીર અને તેની રચના વિશે  અજાગૃત થઇ ગયા છીએ.આ વ્યસ્ત લાઇફમાં આપણે પોતાના સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખવાનું ના તો જ્ઞાન ધરાવીએ છીએ ના તો તેના માટે સમય ફાળવીએ છીએ. જેના પરિણામે માનવની આયુષ્ય રેખા ટૂંકી થઇ ગઈ છે અને શરીર બીમારીઓનું ઘર બની ગયું છે.મોટી ઉંમરે થતી બીમારીઓ હવે નાની ઉંમરમાં થવા લાગી છે. જેમાંથી એક છે હ્રદય હુમલો જેને આપણે Myocardial Infarction કહીએ છીએ.

    વર્તમાન સમયમાં નાના બાળકો તથા યુવાનોની અંદર heart attackનું પ્રમાણ વધી ગયું છે, ઉપરાંત તમે હવે cardiac arrest  વિષે પણ સાંભળ્યું હશે. યુવાન અને ઓછી ઉંમરના એકદમ ફિટ અને પોતાના શરીરનું ખુબ ધ્યાન રાખનાર લોકો પણ cardiac arrest  ના શિકાર બન્યા છે. સરકાર તેના માટે જાગૃતિ લાવી રહી છે અને તેના માટે શાળાઓ તથા મોટી મોટી કંપનીઓમાં તથા સરકારી કચેરીમાં સરકારી ડોક્ટર દ્વારા પ્રાથમિક સારવાર માટે (CPR) આપવાની તાલીમ આપવામાં આવી રહી છે, તો સીધો સવાલ થાય કે what is CPR?

            કાર્ડિયોપલ્મોનરી રિસુસિટેશન (CPR) એ એક કટોકટીની સારવાર છે જે ત્યારે કરવામાં આવે છે જ્યારે કોઈનો શ્વાસ અથવા ધબકારા બંધ થઈ જાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, જ્યારે કોઈને હાર્ટ એટેક આવે છે અથવા લગભગ બેહોશ થઈને ફસડાઈ પડે છે ત્યારે CPR જીવન બચાવવામાં મદદ કરી શકે છે.

    અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશન એ છાતી પર જોરથી અને ઝડપથી દબાણ કરીને CPR શરૂ કરવાની ભલામણ કરી છે. દબાણોને કમ્પ્રેશન કહેવામાં આવે છે. આ હાથથી CPR ભલામણ તાલીમ વિનાના લોકો અને પ્રથમ પ્રતિભાવ આપનારા બંને માટે છે.

સીપીઆર શું છે ? (કર્ડિયોપ્લ્મોનરી રીસસીટેશન):

            સીપીઆર એ “એકાએક હૃદય બંધ પડી જવાની ઘટના" દરમિયાન વ્યક્તિને આપવામાં આવતી તાત્કાલિક સારવાર છે. ડૉકટર, નર્સ અથવા પેરામેડિકલ વ્યક્તિ અને જો, યોગ્ય તાલીમ લીધેલી હોય તો કોઈપણ સામાન્ય વ્યક્તિ આ સારવાર આપી શકે છે. આ સારવાર આપવાથી ગંભીર વ્યક્તિને, આગળની સારવાર માટે કોઈ યોગ્ય હોસ્પિટલ સુધી પહોંચાડી શકાય છે. સીપીઆર કરવાથી વ્યક્તિને દવાખાના લઇ જવા સુધી જીવીત રહેવાની શક્યતા ખૂબ વધી જાય છે.

શું છે સીપીઆરનું મહત્ત્વ :

            સીપીઆર (હૃદય ઉપર મસાજ) આપવાથી હૃદય બંધ પડી ગયેલી વ્યક્તિના શરીરમાં લોહીનું પરિભ્રમણ ચાલુ રાખી શકાય છે. આમ થવાથી શરીરના મહત્વના અંગો જેવા કે મગજ, કીડની, લીવર, હૃદય વગેરેને લોહી મળતું રહે છે. આવી વ્યક્તિને જો તાત્કાલિક હૉસ્પિટલ પહોંચાડવામાં આવે તો, તેમની જિંદગી બચવાની શક્યતા ખૂબ વધી જાય છે.

સામાન્ય વ્યક્તિએ CPR શીખવું કેમ જરૂરી છે :

            હાર્ટ-એટેક, સ્ટ્રોક વગેરે જેવી ગંભીર બીમારી કોઇને પણ, ક્યારે પણ થઇ શકે છે. આવા ઘણાં દર્દીઓમાં હૃદય એકાએક બંધ પડી જાય છે. તબીબી મદદ/ઍમ્બ્યુલન્સ મળે ત્યાં સુધી દર્દીને કાડિયક મસાજ આપવો જરૂરી છે. જો કોઈ વ્યક્તિ આ સારવાર પધ્ધતિ શીખી હોય તો પોતાના પરિવાર/સમાજ/પડોશમાં કોઇને પણ મદદરૂપ થઈ શકે છે.

 

સીપીઆરની સારવાર કેવી રીતે આપવી :

·                             દર્દીને સપાટ અને નક્કર જગ્યા પર સુવડાવો. તમે CPR માં તાલીમ પામેલા નથી અથવા વ્યક્તિના મોં કે નાક પર તમારું મોં રાખવા માંગતા નથી, તો હાથથી CPR કરો. છાતીના મધ્યમાં એક મિનિટમાં 100 થી 120 વખત જોરથી અને ઝડપથી દબાણ કરો. તબીબી સહાય આવે ત્યાં સુધી આ કરો. બચાવ શ્વાસ આપવા માટે તમારે વ્યક્તિના મોં કે નાક પર તમારું મોં રાખવાની જરૂર નથી.જો 10 સેકન્ડમાં નાડી કે શ્વાસ ન આવે, તો છાતીમાં સંકોચન શરૂ કરો. 30 છાતીના સંકોચન સાથે CPR શરૂ કરો. પછી બે બચાવ શ્વાસ આપો. તબીબી સહાય આવે ત્યાં સુધી છાતીના સંકોચન અને બચાવ શ્વાસની આ પદ્ધતિ ચાલુ રાખો.

જો તમે અગાઉ CPR તાલીમ લીધી હોય પરંતુ તમને તમારી ક્ષમતાઓમાં વિશ્વાસ ન હોય, તો દર મિનિટે ફક્ત 100 થી 120 છાતીના સંકોચન કરો.

 

(ઉપરોક્ત સલાહ એવી પરિસ્થિતિઓમાં લાગુ પડે છે જેમાં પુખ્ત વયના લોકો, બાળકો અને શિશુઓને CPRની જરૂર હોય છે, પરંતુ નવજાત શિશુઓને નહીં. નવજાત શિશુઓ 4 અઠવાડિયા સુધીના બાળકો છે.)

 

CPR મગજ અને અન્ય અવયવોમાં ઓક્સિજન-સમૃદ્ધ રક્ત વહેતું રાખી શકે છે જ્યાં સુધી કટોકટીની તબીબી સારવાર હૃદયને ફરીથી ધબકારા શરૂ ન કરી શકે. જ્યારે હૃદય બંધ થઈ જાય છે, ત્યારે શરીરને ઓક્સિજન-સમૃદ્ધ રક્ત મળતું નથી. ઓક્સિજન-સમૃદ્ધ રક્તનો અભાવ માત્ર થોડી મિનિટોમાં મગજને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

સામાજિક રીતે કેટલીક આવડત કે તાલીમ આપણે લેવી જોઈએ જે ક્યારેક કોઈ વ્યક્તિનો જીવ બચાવી શકે છે.

 જૈમિન જોષી.

ઉત્તરપ્રદેશ સરકારને કુંભ મેળા થતી કેટલી આવકનો સીધો અંદાજ છે?(How much will the Uttar Pradesh government benefit from Kumbh?)

કુંભ ચલણ: મેળાના અર્થતંત્રને શું ચલાવે છે(The Kumbh Currency: What drives the Mela economy):

   સાતમી સદીના લખાણોમાં, ચીની પ્રવાસી ઝુઆનઝાંગે કુંભ મેળામાં શ્રદ્ધા અને વાણિજ્યના આ સમન્વયનું દસ્તાવેજીકરણ કર્યું છે, જ્યાં શાસકો અને શ્રીમંત વેપારીઓ પવિત્ર જળમાં સ્નાન કરતા હતા અને ભવ્ય દાન આપતા હોવાનું કહેવાય છે. ઉદ્યોગસાહસિકતાની તે ભાવના 40 દિવસના કાર્યક્રમના આધુનિક સંસ્કરણમાં જીવંત રહી છે, જે સમગ્ર ભારતમાંથી વ્યવસાયોને આકર્ષિત કરે છે અને ગંગાના આ ભાગને આધ્યાત્મિકતા અને વેપારના વિશાળ ક્ષેત્રમાં પરિવર્તિત કરે છે.

   ઉત્તર પ્રદેશમાં મહા કુંભ મેળાના કાલિડોસ્કોપિક અંધાધૂંધી નીચે એક આર્થિક જગન્ધ છુપાયેલો છે, જે આજથી (૧૩ જાન્યુઆરી) પ્રયાગરાજમાં ગંગા કિનારે અંદાજે ૪૦ કરોડ લોકોની શ્રદ્ધાથી પ્રેરિત છે. મેળો એક વિશાળ, ધબકતું બજાર બની ગયું છે જ્યાં દરેક નિર્ણય - પછી ભલે તે ફૂડ સ્ટોલ સ્થાપવાનો હોય, ટેન્ટ સિટી ભાડે લેવાનો હોય કે તરતો જેટી રૂમ શરૂ કરવાનો હોય - તક અને જોખમનું વજન ધરાવે છે.

   ઐતિહાસિક શહેર અલ્હાબાદ, જે હવે પ્રયાગરાજ તરીકે ઓળખાય છે, તે "અનાદિ કાળથી"  અસંખ્ય કુંભનું આયોજન કરે છે. આ વર્ષે, સરકારે રેકોર્ડ જનમેદનીની અપેક્ષા મુજબ મોટા પાયે કાર્યક્રમ શરૂ કર્યા પછી, શહેર અને તેની અર્થવ્યવસ્થાને નોંધપાત્ર વેગ મળવાનો અંદાજ છે.

   અધિકારીઓનું કહેવું છે કે સરકાર મેળા દ્વારા મોટા પાયે આર્થિક અસર ઉભી કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. આગામી 45 દિવસ સુધી, નદી કિનારે 4,000 એકરમાં ફેલાયેલા મેળાના મેદાનમાં યાત્રાળુઓને વિવિધ તંબુના રહેઠાણ, મૂળભૂતથી લઈને વૈભવી સુધીના, ઘણા ખાદ્ય સ્ટોલની સાથે આતિથ્ય આપવામાં આવશે.

   યોગી આદિત્યનાથની આગેવાની હેઠળની ભાજપ સરકારે મહાકુંભ માટે રૂ. ૬,૯૯૦ કરોડના બજેટ સાથે, માળખાગત વિકાસથી લઈને સ્વચ્છતા સુધીના ૫૪૯ પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કર્યા છે. તેની તુલનામાં, ૨૦૧૯ના કુંભ મેળામાં રૂ. ૩,૭૦૦ કરોડથી વધુના ખર્ચે ૭૦૦ પ્રોજેક્ટ્સ હતા. અધિકારીઓનો અંદાજ છે કે મેળાથી રૂ. ૨૫,૦૦૦ કરોડની આવક થશે અને રાજ્યના અર્થતંત્ર પર રૂ. ૨ લાખ કરોડનો વ્યાપક આર્થિક પ્રભાવ પડશે.

   કન્ફેડરેશન ઓફ ઓલ ઈન્ડિયા ટ્રેડર્સના યુપી ચેપ્ટરના પ્રમુખ મહેન્દ્ર કુમાર ગોયલ આ કાર્યક્રમથી રૂ. ૨૫,૦૦૦ કરોડના ટર્નઓવરની આગાહી કરે છે, જેમાં પૂજાની વસ્તુઓમાંથી રૂ. ૫,૦૦૦ કરોડ, ડેરી ઉત્પાદનોમાંથી રૂ. ૪,૦૦૦ કરોડ અને ફૂલોમાંથી રૂ. ૮૦૦ કરોડનો સમાવેશ થાય છે. હોસ્પિટાલિટી ક્ષેત્ર, ખાસ કરીને લક્ઝરી હોટલો, રૂ. ૬,૦૦૦ કરોડનું ઉત્પાદન કરે તેવી અપેક્ષા છે.

   કન્ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયન ઇન્ડસ્ટ્રી (CII) ના યુપી ચેપ્ટરના પ્રમુખ આલોક શુક્લા, મહાકુંભને સ્થાનિક વ્યવસાયો માટે "સુવર્ણ તક" ગણાવે છે, જેમાં "એક વર્ષના વ્યવસાય જેટલી આવક બે મહિનામાં સંકુચિત થઈ જાય છે."

   મેળાના મેદાનમાં જગ્યાઓ માટે સ્પર્ધાત્મક બોલી પ્રક્રિયામાં, રાજ્ય સરકારે ખાનગી કંપનીઓને બોલી લગાવવા માટે આમંત્રણ આપ્યું હતું. સૌથી વધુ બોલી લગાવનારાઓને સ્ટોલ ફાળવવામાં આવ્યા હતા. "કુંભમાં સ્ટોલ લગાવવા માટે અમને દરેક બોલી લગાવનાર પાસેથી 1-2 કરોડ રૂપિયા મળ્યા છે. તેની અસર ખૂબ જ વધારે છે," ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ દ્વારા એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ વિવેક ચતુર્વેદીને ટાંકીને જણાવાયું હતું.

   મેળા માટે રહેઠાણમાં આશ્ચર્યજનક રીતે મોટા પાયે રોકાણ કરવામાં આવ્યું છે. યુપી સરકારે 1.6 લાખ તંબુઓ સ્થાપ્યા છે, જેમાં 2,200 લક્ઝરી તંબુઓ અને નદી કિનારે ઘણા નાના તંબુઓનો સમાવેશ થાય છે. શહેરમાં 218 હોટલ, 204 ગેસ્ટ હાઉસ અને 90 ધર્મશાળાઓ પણ છે.

   18,000 થી 20,000 રૂપિયા પ્રતિ રાત્રિના ભાવે આ વૈભવી તંબુઓમાં ખાનગી બાથરૂમ, બ્લોઅર્સ, વાઇ-ફાઇ અને બટલર સેવાઓ જેવી સુવિધાઓ પણ છે. સંગમ નિવાસ પ્રયાગરાજ જેવા પ્રીમિયમ રહેઠાણની કિંમત બે મહેમાનો માટે પ્રતિ રાત્રિ રૂ. ૧ લાખ છે, જેમાં બાથરૂમ અને ઉચ્ચ કક્ષાની સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે. યુપી સરકારી અધિકારીઓ કહે છે કે શુભ સ્નાનના દિવસોમાં માંગ વધુ હોવાથી, સંગમ નિવાસના તમામ ૪૪ સુપર-લક્ઝરી તંબુ વેચાઈ ગયા છે.

   ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્ય પ્રવાસન વિકાસ નિગમ (UPSTDC) પાસે ચાર શ્રેણીના તંબુ છે - વિલા, મહારાજા, સ્વિસ કોટેજ અને ડોર્મિટરી - જેમાં ડોર્મ માટે પ્રતિ રાત્રિ રૂ. ૧,૫૦૦ થી લઈને ઉચ્ચ કક્ષાના તંબુ માટે રૂ. ૩૫,૦૦૦ સુધીની કિંમત છે.

   આરઆર હોસ્પિટાલિટી પ્રાઇવેટ લિમિટેડના ડિરેક્ટર ભાઈઓ મિતેશ અને અશ્વિન ઠક્કરે મેળાના 25 ક્ષેત્રોમાંથી 14 ક્ષેત્રોમાં ફૂડ કોર્ટ અને આઉટલેટ્સ સ્થાપવા માટે 12-13 કરોડ રૂપિયાનું રોકાણ કર્યું છે, જેમાં 500 થી વધુ કામદારોને રોજગારી મળી છે. સંગમ વિસ્તાર નજીક 1.23 કરોડ રૂપિયાની બોલી લગાવીને તેમનો સૌથી મોંઘો આઉટલેટ સુરક્ષિત થયો.

   "અમે 7 કરોડ રૂપિયાના ટેન્ડર માટે સ્પર્ધા કરી રહ્યા હતા પરંતુ એક મનોરંજન પાર્ક વિક્રેતા સામે હારી ગયા જેણે 11 કરોડ રૂપિયાની બોલી લગાવી," અશ્વિન કહે છે. "સમય મર્યાદાને કારણે મેકડોનાલ્ડ્સ ચૂકી ગયા હોવા છતાં, તેઓ સ્ટારબક્સ, કોકા કોલા અને ડોમિનોઝ જેવી બ્રાન્ડ્સને આકર્ષવામાં સફળ રહ્યા છે અને 100-200 કરોડ રૂપિયાના ટર્નઓવરનું લક્ષ્ય રાખી રહ્યા છે.

   "ચાવી ઝડપ અને સુગમતા છે," મિતેશ કહે છે. "અમે ડોમ સિટી નજીક એરિયલ ઘાટ પર એક સ્ટોલ સ્થાપવાની યોજના બનાવી હતી, પરંતુ બાંધકામ હજુ ચાલુ હોવાથી, અમે અમારા ફૂડ કોર્ટને સ્થાનાંતરિત કરવાનું નક્કી કર્યું."

   અપેક્ષિત વિશાળ સંખ્યામાં લોકો આવવાની શક્યતા અંગે, ચતુર્વેદીએ ઉમેર્યું, “અમે અલ્હાબાદ યુનિવર્સિટીની મદદ લીધી અને મેળામાં માળખાગત સુવિધાઓ વધારીને લોકોની સંખ્યા કેવી રીતે વધારી શકાય તે શોધી કાઢ્યું. એક સમયે 10,000 થી 20,000 યાત્રાળુઓના ધસારાને પહોંચી વળવા માટે ખાસ કોરિડોર ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે. પ્રવાસન જાળવણીને વેગ આપવા સાથે કાર્યક્રમની આકર્ષણ વધારવા માટે ફ્લોટિંગ જેટી, વોટર સ્પોર્ટ્સ અને મંદિર પર્યટન શરૂ કરવામાં આવ્યું છે.”

   પ્રાદેશિક પ્રવાસન વિભાગના અધિકારી અપરાજિતા સિંહ નોંધે છે કે, “હોટેલ માળખાગત સુવિધાઓ સુધારવા માટે ખૂબ જ પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. ગયા વર્ષે ફક્ત 15 હોમસ્ટે નોંધાયેલા હતા, જેમાંથી હવે 100 હોમસ્ટે નોંધાયેલા છે. શહેરમાં 7,000 થી વધુ વિક્રેતાઓ છે, જેમાંથી 2,000 લોકોએ ડિજિટલ ચુકવણી માટે કૌશલ્ય વિકાસ તાલીમ લીધી છે. અમે 1,000 માર્ગદર્શકોની એક ટીમ બનાવી છે અને પ્રવાસીઓને બધી આધુનિક સુવિધાઓ પૂરી પાડવા માટે ફૂડ કોર્ટ સિસ્ટમનો વિસ્તાર કર્યો છે.”

 ઉત્તરપ્રદેશ ગવર્મેન્ટ દ્વારા કુંભ મેળા થકી ૫૦,૦૦૦ કરોડ ઉપર આવક થવાની શક્યતાઓ નોંધાઈ રહી છે જે પોતિકે મોટો આકડો છે.  

                                                                                                                                       જૈમિન જોષી.

લિડોસ્કોપિક અંધાધૂંધી નીચે એક આર્થિક જગન્નાટ છુપાયેલો છે, જે અંદાજે 40 કરોડ લોકોની શ્રદ્ધાથી પ્રેરિત છે, જેઓ 13 જાન્યુઆરીથી પ્રયાગરાજમાં ગંગાના કિનારે ઉતરશે તેવી અપેક્ષા છે.

સાતમી સદીના લખાણોમાં, ચીની પ્રવાસી ઝુઆનઝાંગે કુંભ મેળામાં શ્રદ્ધા અને વાણિજ્યના આ સમન્વયનું દસ્તાવેજીકરણ કર્યું છે, જ્યાં શાસકો અને શ્રીમંત વેપારીઓ પવિત્ર જળમાં સ્નાન કરતા હતા અને ભવ્ય દાન આપતા હોવાનું કહેવાય છે. ઉદ્યોગસાહસિકતાની તે ભાવના 40 દિવસના કાર્યક્રમના આધુનિક સંસ્કરણમાં જીવંત રહી છે, જે સમગ્ર ભારતમાંથી વ્યવસાયોને આકર્ષિત કરે છે અને ગંગાના આ ભાગને આધ્યાત્મિકતા અને વેપારના વિશાળ ક્ષેત્રમાં પરિવર્તિત કરે છે.