કુંભમેળો (kumbh mela): હિંદુ ધર્મની આસ્થાનું પ્રતિક (kumbh mela 2025)

 કુંભમેળો (kumbh mela): હિંદુ ધર્મની આસ્થાનું પ્રતિક :

  કુંભમેળો (kumbh mela) એ દુનિયાના સૌથી મોટા ધર્મિક મેળામાંથી એક છે, જે ભારતમાં દરેક 12 વર્ષમાં યોજાય છે. આ મેળો હિન્દુ ધર્મના અનુયાયીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક તહેવાર છે, અને તે પ્રયાગરાજ (અલીગઢ), હરિદ્વાર, ઉઝૈન, અને નાસિક જેવા શહેરોમાં અલગ-અલગ વખત પર યોજાય છે. ઈશ્વર કે ઈશ્વરીય શક્તિમાં માનનાર લોકો માટે આ મેળાનું એક આગવું મહત્વ છે. વિકસિત ભારતમાં હિન્દુત્વએ વિશ્વ સ્તરે પોતાની હાજરી નોંધવી છે. દેશ વિદેશમાં આજે ભારતનું નામ, તહેવાર તથા ભારતીય સંસ્કૃતિ અને આધ્યાત્મિકતા એક ચલણ લગુ થઇ ગયું છે તેમ કહી શકાય. સૌથી ધનિક અને બુદ્ધિજીવી લોકો પણ હવે તર્ક બાજુ પર મૂકી અસ્થાથી ઈશ્વર શક્તિનો સ્વીકાર કરી રહ્યા છે. વર્તમાનમાં પ્રયાગરાજમાં મહા કુંભ મેલો થવા જઈ રહ્યો છે ત્યાં કુંભ મેળા વિષે થોડું જાણીએ.

   આમ તો કુંભ મેળો એ એક વિશાળ ધાર્મિક મેળો છે, જેમાં હિન્દુ ધર્મના અનુયાયીઓ, યોગીઓ, સાધુઓ, અને પુજારીઓ ભાગ લે છે. આ મેળો એ વિશ્વના સૌથી મોટા ધર્મિક મેળાઓમાંથી એક છે, જ્યાં લાખો શ્રધ્ધાળુ એકઠા થાય છે.

કુંભ મેળા– પૃષ્ઠભૂમિ:

   કુંભ મેળાએ ખાસ કરીને સ્નાન (વિશેષ કરીને પવિત્ર નદીઓમાં) માટે ઓળખાય છે. કુંભ મેળા દરમિયાન, ખાસ કરીને તે સ્થળો પર જ્યાં પાંચ પવિત્ર નદીઓ – ગંગા, યમુના,સરસ્વતી, ગુપ્ત ગંગા, અને તૃતીય નદી (જે વધુ પ્રચલિત નથી) મળે છે, ત્યાં લોકો પવિત્ર સ્નાન કરે છે. આ સ્નાનથી પાપોથી મુક્તિ મળે છે અને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ પ્રાપ્ત થાય છે તેવું માનવામાં આવે છે.

 

કુંભ મેળા સાથે જોડાયેલ પૌરાણિક વાર્તા:

કુંભ મેળા સાથે સંબંધિત હિન્દુ પૌરાણિક કથાઓ છે, જેમ કે "અમૃત મંથન" (Churning of the Ocean) ની કથા. પૌરાણિક કથામાં કહેવામાં આવે છે કે જ્યારે દેવો અને દૈત્યોએ સમુદ્ર મંચન કર્યો, ત્યારે અમૃત નિકળ્યું. આ અમૃત માટે દેવ અને દાનવ વચ્ચે સંઘર્ષ થતા સમય દરમિયાન, અમૃતકુંભમાંથી અમૃતના ટીપા ચાર જગ્યાઓ પર છલકીને પડ્યા હતા. આ ચાર સ્થળો પર પ્રયાગરાજ, હરિદ્વાર, ઉઝૈન, અને નાસિક શહેર છે, અને જ્યાં આ અમૃત પડ્યું ત્યાં કુંભ મેળા મનાવવામાં આવે છે.

 

કુંભ મેળાના(kumbh mela) – સ્થળો અને સમય કેમ કેમ નક્કી થાય છે?(कुंभ मेला कहां-कहां लगता है)

1. પ્રયાગરાજ (અલીગઢ): અહીં પર ગંગા, યમુના, અને સરસ્વતી નદીઓનો સંગમ છે.

2. હરિદ્વાર: ગંગા નદીના કિનારે.

3. ઉઝૈન: ક્ષિપ્રા નદીના કિનારે.

4. નાસિક: ગોદાવરી નદીના કિનારે.

   કુંભ મેળા દરેક 12 વર્ષમાં એક વખત દરેક સ્થળ પર વારાફરથી યોજાય છે, પરંતુ તેમાં કેટલીક વિશિષ્ટ તિથિઓ પર મહાકુંભ મેળા (ખાસ કરીને 144 વર્ષમાં એક વખત) પણ યોજાય છે. જે ૧૩/૦૧/૨૦૨૫ થી ૨૬/૦૨/૨૦૨૫ કુલ ૪૫ દિવસ સુધી પ્રયાગરાજ માં થવાનો છે. ફરી ૧૪૪ વર્ષ પછી આવો સંગમ જોવા મળશે જેથી શ્રધાળુઓ માટે આ એક અનેરો અવસર છે.

કુંભમેળોનું આયોજન:

કુંભમેળો દર ચાર વર્ષે એકવાર યોજાય છે, પરંતુ તે હરિદ્વાર, પ્રયાગરાજ (આલાહાબાદ), ઉજ્જૈન, અને નાસિક જેવા પવિત્ર સ્થાનો પર યોજાય છે. દરેક સ્થળે કુંભમેળો એક વિશિષ્ટ સમયે થાય છે, જે ગ્રહોની ખગોળીય સ્થિતિ પર આધારિત છે. કુંભમેળોનો અર્થ સંગ્રહ અથવા મેળામાં ભેગા થવા જેવો થાય છે. "કુંભ"નો અર્થ છે "કુંભ" અથવા "કુમ્બ" (પોટ), અને "મેળો"નો અર્થ છે "મેળો" અથવા "સંગમ" (જ્યાં લોકો ભેગા થાય છે). આ મેળામાં હજારોની સંખ્યા માં ભક્તો, યાત્રિકો, સાધુ-સંત  અને આધ્યાત્મિક ગુરુઓ એકઠા થતા હોય છે. "કુંભમેળો એ એક પવિત્ર સંજોગ છે, જે આપણને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ અને વિશ્વાસ માટે પ્રેરણા આપે છે."

   કુંભ મેળા એ માત્ર ધાર્મિક તહેવાર નથી, પરંતુ એ એક આધ્યાત્મિક અનુભવ છે, જેમાં હજારો લોકો પવિત્ર સ્નાન, યોગ, ધ્યાન, અને ધાર્મિક અનુષ્ઠાનોમાં ભાગ લે છે. આ મેળામાં ભાગ લેતા લોકો આધ્યાત્મિક શાંતિ અને પવિત્રતા અનુભવે છે. કુંભ મેળો એ એક વિશ્વપ્રસિદ્ધ ધાર્મિક મેળો છે, જેમાં લાખો શ્રદ્ધાળુઓ ભાગ લે છે. આ મેળો પૌરાણિક કથાઓ, આધ્યાત્મિક વિકાસ, અને પવિત્રતા સાથે સંકળાયેલો છે. સ્નાન, યોગ, અને ધાર્મિક અનુષ્ઠાન આ મેળાનું મુખ્ય આકર્ષણ છે, જે શ્રદ્ધાળુઓને પાવનતા અને આત્મિક ઉન્નતિ માટે પ્રેરણા આપે છે.    

 જૈમિન જોષી.